Terugblik Berkenbrein
Op deze pagina vind je een terugblik op een aantal seminars en webinars die door De Berkenschutse zijn georganiseerd, met beeldmateriaal en/of bijdragen.
BERKENBREIN 28 MEI 2026
Webinar ‘Luister je wel!? Samen in gesprek over schoolaanwezigheid’
Op woensdag 28 mei vond het webinar ‘Luister je wel!? Samen in gesprek over schoolaanwezigheid’ plaats. Tijdens deze bijeenkomst stonden we stil bij het belang van schoolaanwezigheid en de kracht van samenwerking tussen leerlingen, ouders en onderwijsprofessionals.
Sprekers Evelyne Karel en David Heyne deelden actuele inzichten, praktijkervaringen en onderzoekskennis over het bevorderen van schoolaanwezigheid en het voorkomen van verzuim. Ook was er ruimte voor vragen en uitwisseling met deelnemers.
Niet alle vragen konden tijdens het webinar worden behandeld. Daarom hebben we de openstaande vragen verzameld en voorzien van antwoorden in een apart Q&A-document.
De volgende materialen zijn op dit moment beschikbaar:
Wij bedanken alle deelnemers voor hun betrokkenheid en waardevolle bijdrage aan het gesprek over schoolaanwezigheid.
Samenvattend artikel
Luister je wel?!
Over luisteren, verschillende perspectieven en samen beter begrijpen wat er speelt
Moeite met naar school gaan of op school blijven komt vaker voor dan veel mensen denken, zowel binnen specialistische hulpverlening als in reguliere schoolcontexten. Daarbij spelen vaak meerdere factoren tegelijk mee, zoals emotionele spanning, sociale ervaringen, neurodiversiteit, mentale gezondheid, schoolfactoren of gebeurtenissen thuis en daarbuiten.
Die verscheidenheid aan factoren laat zien dat uitdagingen rond schoolaanwezigheid zelden terug te voeren zijn op één oorzaak. Situaties waarin naar school gaan onder druk staat, ontstaan vaak in de wisselwerking tussen de jongere, het gezin, de school en de bredere omgeving. Dat maakt het onderwerp complex en vraagt om een brede blik op wat er speelt. Daarbij zien we dat sommige groepen jongeren extra kwetsbaar kunnen zijn voor uitdagingen rond schoolaanwezigheid.
Juist omdat schoolaanwezigheid verweven is met zoveel aspecten van het dagelijks leven, reiken de gevolgen vaak verder dan onderwijs alleen. Het hangt samen met ontwikkeling, sociale participatie, gezondheid en kansen op de langere termijn. Steeds vaker worden uitdagingen rond schoolaanwezigheid daarom ook benaderd als een breder volksgezondheidsvraagstuk.
Wanneer naar school gaan onder druk komt te staan, proberen jongeren, ouders, school en soms ook betrokken hulpverleners vaak samen een weg vooruit te vinden. Toch blijkt dat niet altijd eenvoudig. Een jongere vertelt over spanning, uitputting of vastlopen. Ouders zien thuis de impact op welzijn, relaties of toekomstperspectief. School zoekt naar mogelijkheden binnen de dagelijkse onderwijspraktijk.
Iedereen probeert de situatie te begrijpen, maar ziet daarbij vaak een ander deel van hetzelfde verhaal. Misschien is dat precies waarom gesprekken over schoolaanwezigheid soms zo ingewikkeld zijn. Niet omdat mensen niet willen meedenken, maar omdat zij de situatie vanuit verschillende ervaringen beleven. Dan wordt luisteren belangrijk.
Luisteren is echter meer dan alleen informatie verzamelen. Het vraagt nieuwsgierigheid naar perspectieven die anders zijn dan die van jezelf. Het verkennen van die verschillen kan helpen om tot een rijker begrip van de situatie te komen en vormt een belangrijke basis voor vervolgstappen die aansluiten bij de jongere, het gezin en de schoolcontext.
Meer dan één perspectief
Hoe een situatie wordt begrepen, heeft invloed op welke ondersteuning vervolgens logisch lijkt. Daarom maakt het uit wiens verhaal ruimte krijgt. Ervaringen van ouders en jongeren onderstrepen hoe belangrijk communicatie en afstemming zijn. Sommige ouders beschrijven gesprekken waarin zij zich onvoldoende geloofd of begrepen voelden, terwijl jongeren juist het belang benadrukken van volwassenen die echt luisteren, aansluiten bij hun behoeften en verder kijken dan aanwezigheid alleen. Gezien, gehoord en begrepen worden hangt samen met meer motivatie, participatie en schoolaanwezigheid. Vertrouwen, betekenisvolle relaties en aandacht voor niet alleen moeilijkheden, maar ook voor krachten en wat helpt, blijken daarbij belangrijk.
Dat roept een praktische vraag op: Hoe voer je gesprekken die recht doen aan die complexiteit?
Van perspectieven naar begrip
Vanuit deze praktijk- en onderzoeksvragen ontwikkelden we bij De Berkenschutse, in samenwerking met David Heyne (EIAS), het @School Conversational Framework (@SCF).
Het framework bestaat uit drie samenhangende gesprekswijzers voor gesprekken met jongeren, ouders/verzorgers en onderwijs- en zorgprofessionals. De wijzers helpen om verschillende perspectieven, ervaringen, zorgen, waarden en krachten systematisch te verkennen. Dat vraagt soms om andere gesprekken dan we gewend zijn. Niet alleen focussen op wanneer schooluitval begon of wanneer volledige terugkeer mogelijk is, maar ook nieuwsgierig worden naar hoe school eerder werd beleefd, hoe een situatie zich geleidelijk ontwikkelde en welke kleine momenten van beweging zichtbaar zijn.
Daar zit vaak informatie die gemakkelijk onderbelicht blijft: wat eerder wel werkte, een gevoel van uitdaging of verbondenheid, een activiteit die nog energie geeft, een toekomstdoel dat belangrijk blijft, of een aanpassing waardoor een ochtend net iets beter verloopt.
Kleine observaties kunnen daarbij veel informatie bevatten: een jongere die nog energie haalt uit basketbal of muziek, een ochtend die beter verloopt door een later beginuur of een duidelijke planning voor de schooldag, of een contactmoment dat beter lukt tijdens een wandeling dan in een formeel overleg. Zulke signalen kunnen iets vertellen over belasting, motivatie, veiligheid, autonomie of voorwaarden die deelname ondersteunen of juist bemoeilijken.
Soms wordt daardoor ook zichtbaar dat school, ondanks alle moeilijkheden, nog steeds betekenisvol is voor een jongere. Een diploma blijft belangrijk. Of een verlangen om weer mee te kunnen doen, maar op een manier die haalbaar voelt.
Binnen het framework proberen we daarom niet alleen te kijken naar of iemand fysiek aanwezig is op school, maar ook naar hoe die aanwezigheid wordt beleefd, welke betekenis school heeft, welke krachten zichtbaar zijn en wat deelname ondersteunt of belemmert.
De volgende stap is het met elkaar verbinden van die verschillende perspectieven. Waar zit overlap? Waar verschillen ervaringen, zorgen of verklaringen? En wat begrijpen we daardoor mogelijk beter dan aan het begin? In die verbinding ontstaat vaak een breder en meer samenhangend beeld van de situatie. Niet omdat iedereen het eens hoeft te zijn, maar omdat verschillende delen van het verhaal naast elkaar kunnen bestaan en elkaar kunnen aanvullen.
Dat gezamenlijke begrip vormt vervolgens het vertrekpunt voor vervolgstappen die aansluiten bij de jongere, het gezin en de schoolcontext. Want hoe complexer een situatie wordt, hoe belangrijker het wordt om eerst samen te begrijpen wat er speelt.
Luister je wel?!
Deze thema’s stonden centraal tijdens het Berkenbrein webinar “Luister je wel?!”, waarin inzichten uit onderzoek, praktijk en het @School Conversational Framework samenkwamen.
De gesprekswijzers van het @School Conversational Framework worden momenteel verder doorontwikkeld. De verwachting is dat de versies voor jongeren, ouders/verzorgers en professionals eind 2026 als gratis download beschikbaar komen via de website van De Berkenschutse.
Misschien begint beweging in complexe situaties rondom schoolaanwezigheid niet altijd bij de vraag “Wat is de oplossing?” Maar eerst bij een andere vraag: “Begrijpen we eigenlijk al samen wat hier gebeurt?”.
BERKENBREIN 29 MAART 2023
Breinvriendelijker onderwijs, een kwestie van doen. Laat je inspireren door collega's uit de praktijk.
Een korte terugblik:
Een aantal workshops van dit seminar zijn uitgelicht. De filmpjes van deze workshops zijn hieronder te bekijken.
Workshop: Doelbewust bewegend leren.
Workshop: Het belang van een goede slaap.
Workshop: Zintuiglijke prikkelverwerking.
Workshop: Beleving in muziek.
Dank voor je interesse in ons seminar Berkenbrein!
BERKENBREIN 22 JUNI 2022
Hoe breinvriendelijk ben jij voor jouw brein? Lukt het jou om vriendelijk te zijn voor jouw brein?
Op 22 juni 2022 organiseerde onze werkgroep Berkenbrein samen met Better Minds at School een seminar over ‘Breinvriendelijk onderwijs begint bij jezelf’.
We gingen aan de slag met de eigen mentale veerkracht. Het was een eyeopener die duidelijk maakte dat investeren in je eigen veerkracht leidt tot meer productiviteit, energie en geluk. Een persoonlijke oppepper met inspirerende workshops. Kleine tools om zelf direct toe te passen met een groot hefboomeffect op jouw veerkracht.
Hieronder 4 breintips voor elke dag, om direct toe te passen:
- Train je metabewustzijn door jezelf bij routinematige handelingen (zoals tandenpoetsen, koffiedrinken) de vraag te stellen “Wat was ik zojuist aan het denken?”.
- Creëer voor jezelf aandachtsrituelen (maand volhouden) om sneller tot dieptefocus te komen, zoals een bepaald liedje in je hoofd hebben of een waterfles klaarzetten.
- Begin de dag met een ‘olifant-taak’ omdat je dan nog in volle focus kunt werken. “When hunting for an elephant, do not get distracted chasing rabbits!”
- Zorg elke dag voor lummelmomentjes (10 minuten) door niks te doen. Dus investeer in afwezige tijd.
Veel (werk)geluk!
Team Berkenbrein
BERKENBREIN 4 NOVEMBER 2020
'Naar school? Ja toch!' Perspectief bij schooluitval en preventie.
Kijk hieronder de presentatie van Evelyne Karel, gezondheidszorgpsycholoog bij De Berkenschutse terug.
Evelyne Karel neemt u mee in het door De Berkenschutse ontwikkelde aanbod binnen LANS (Leerlingen Allemaal Naar School).
Binnen LANS kijken we hoe we schoolaanwezigheid kunnen bevorderen, verzuim op tijd kunnen signaleren en wat u in de aanpak hierin als school kunt doen. Ze schetst een beeld hoe we binnen LANS werken aan het herstel van de schoolgang bij het meest hardnekkige verzuim. Ook geeft ze een inkijkje in het proces hoe een wetenschappelijk getoetste behandelmethodiek geïmplementeerd kan worden in het onderwijs. Evelyne licht de hobbels toe, maar ook het belang en de winst van deze manier van werken.